Występowanie depresji u młodzieży

Występowanie depresji u młodzieży

          Depresja dotyka ludzi w różnym wieku, z różnych środowisk i mieszkających we wszystkich krajach. Jest przyczyną cierpień psychicznych i negatywnie wpływa na zdolność cierpiących na depresję osób do wykonywania nawet najprostszych codziennych czynności, a niekiedy prowadzi do zniszczenia relacji z rodziną i przyjaciółmi i niezdolności do pracy zarobkowej. W najgorszym przypadku depresja może być przyczyną samobójstwa i jest drugą najczęściej występującą przyczyną zgonów w grupie osób w wieku 15-29 lat.

          Depresja w rozumieniu medycznym jest chorobą i należy ją odróżnić od przejściowego przygnębienia, obniżonego nastroju czy krótkotrwałej reakcji na trudną sytuację. Jest to też coraz częściej pojawiający się problem zdrowotny, który może występować w bardzo różnych okresach życia człowieka – od dzieciństwa po późną starość.

W Polsce depresja dotyka około 1,5 mln. osób. Szacuje się, że od 10 do 15% młodzieży cierpi z powodu zaburzeń depresyjnych, a niektóre dane wskazują, że objawy depresyjne można stwierdzić nawet u co trzeciego nastolatka.

 

Jakie objawy powinny zwrócić uwagę otoczenia?

 

Obraz objawów depresyjnych u młodzieży może przybrać wiele form:

  • Drażliwość, chwiejność nastroju, impulsywność, pobudzenie psychoruchowe.
  • Wybuchy gniewu, krzyku, skarg, niezrozumiałego rozdrażnienia lub płaczu. Obniżony nastrój, apatia, niechęć do aktywności, które wcześniej sprawiały radość.
  • Wycofanie z relacji z rówieśnikami i rodziną, brak energii, bezczynność.
  • Pogorszenie zdolności intelektualnych: problemy z koncentracją, pamięcią, gorsze stopnie w szkole.
  • Zmiana apetytu – jego brak, chudnięcie lub przeciwnie – objadanie się.
  • Zbyt mało lub zbyt dużo snu. Nocna aktywność, niechęć do wstawania rano.
  • Skargi na nudę, poczucie beznadziei.
  • Zaniechanie dbałości o wygląd.
  • Krytycyzm wobec siebie, nadwrażliwość z powodu odrzucenia, poczucie winy.
  • Nasilone skargi na dolegliwości fizyczne – bóle brzucha, głowy, mięśni.
  • Autoagresja, samookaleczanie się, odurzanie się (alkohol, leki, narkotyki).
  • Zainteresowanie tematyką śmierci i samobójstw.
  • Częste nieobecności w szkole, unikanie jej, gorsze wyniki w nauce.
  • Ucieczka przed wysiłkiem

 

Okres dzieciństwa i młodości to czas, gdy objawy depresji mogą być niecharakterystyczne i mogą przypominać naturalny w rozwoju bunt młodzieńczy. Trzeba pamiętać, że depresja to nie to samo, co smutek, przygnębienie czy chandra. U nastolatków chorujących na depresję objawy, które wysuwają się na pierwszy plan mogą różnić się od tych, które najczęściej występują u osób dorosłych. Często najbardziej widoczne jest rozdrażnienie, drażliwość. Młody człowiek łatwo wpada w złość lub rozpacz, czasem przejawia wrogość wobec otoczenia zniechęcając do bliższego kontaktu.

 

Przyczyny depresji uwarunkowane są różnymi czynnikami:

 

  • biologiczne, czyli uwarunkowane genetyczne (stwierdzono, że częściej chorują dzieci, których krewni także chorowali na depresję) lub nieprawidłowe działanie neuroprzekaźników w mózgu czy zaburzenia regulacji hormonalnej w organizmie,
  • psychologiczne, które potocznie moglibyśmy nazwać cechami osobowości (np. niska samoocena, brak poczucia bezpieczeństwa, nieumiejętność radzenia sobie ze stresującymi sytuacjami, słabe umiejętności społeczne),
  • środowiskowe, zarówno te jednoznaczne (jak trudna sytuacja rodzinna - rozwód lub separacja, utrata rodzica, zła sytuacja materialna, alkohol, przemoc, problemy szkolne, doświadczenie przemocy lub odrzucenia przez grupę rówieśniczą), ale też bardziej „ukryte” (jak nadmierne zaangażowanie w pracę lub inne aktywności, brak czasu dla dziecka, nieadekwatne oczekiwania co do jego osiągnięć).

 

Na rozwój depresji może mieć również wpływ:

 

  • nadużywanie alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych przez członków rodziny,
  • przemoc w rodzinie,
  • przewlekła choroba któregoś z rodziców, innego członka rodziny lub samego dziecka,
  • utrata ukochanej bliskiej osoby spowodowana śmiercią lub np. rozwodem rodziców,
  • sytuacje psychicznego, fizycznego lub seksualnego wykorzystywania przez opiekunów,
  • przewlekły konflikt małżeński rodziców,
  • zaniedbanie,
  • brak zainteresowania,
  • wrogość i emocjonalne odrzucenie, nadmierne kontrolowanie przez rodziców
  • obarczanie dziecka zbyt dużą, przerastającą jego możliwości odpowiedzialnością,
  • trudna sytuacja materialna oraz społeczna izolacja rodziny.

 

Największym zagrożeniem związanym z depresją jest samobójstwo.

 

Według dostępnych danych tylko w 2018 roku w Polsce osoby niepełnoletnie podjęły 746 prób samobójczych, z tego 92 ze skutkiem śmiertelnym. Dziś jest to wciąż bardzo poważny problem, na temat którego często nie posiadamy dostatecznej wiedzy.

Ale depresji można zapobiegać i można ją leczyć. Lepsze zrozumienie tego, czym jest depresja i w jaki sposób można jej zapobiegać lub leczyć, pomoże zmniejszyć stygmatyzację związaną z tą chorobą i może zachęcić więcej osób do szukania pomocy.

Kiedy młody człowiek zaczyna chorować na depresję, często otaczające go osoby nie wiedzą jak się zachować, co zrobić. Czasami za słowami pocieszenia, które wypowiadają pomimo, że stoją dobre intencje, idzie negatywny przekaz. Ważne jest aby z chorym rozmawiać i słuchać go. Nie należy pouczać nastolatka lub mówić, że powinien się „wziąć się w garść” lub zająć czymś pożytecznym. Takie rady nie poprawiają jego samopoczucia ani nie sprawią, że uda się odwrócić uwagę dziecka od jego choroby. Wręcz przeciwnie – może poczuć, że z powodu swojego samopoczucia jest ciężarem dla innych. Zamiast tego należy wspierać i uczyć wyrażania emocji, mówienia o swoich uczuciach, zapewniać o swojej obecności i zainteresowaniu bez względu na jego chorobę. Nie należy obiecywać niczego, czego nie można spełnić.

 

Jak można wspierać młodą osobę z podejrzeniem depresji?

 

Powiedz:

  • Jestem przy Tobie.
  • Nie ma nic złego w proszeniu o pomoc.
  • Nie zostawię Cię.
  • Nie jesteś swoją chorobą.
  • Jak mogę Ci pomóc?
  • Jestem przy Tobie.
  • Nie rozumiem w pełni co przeżywasz, ale bez względu na to jesteś dla mnie ważny.
  • Potrzebujesz, żeby Cię przytulić?
  • Widzę, że Ci ciężko.
  • To nie Twoja wina.
  • Jesteś ważna i potrzebna. Nawet jeśli teraz nie potrafisz tego dostrzec.
  • Nie jesteś porażką.
  • Jesteś czymś więcej niż opiniami na swój temat.

 

Nie mów:

  •  Nie przesadzaj!
  •  Myśl pozytywnie.
  •  Będzie dobrze.
  •  Pobiegaj, napij się herbaty ziołowej, odpocznij. To po prostu stres.
  •  Zastanów się, inni mają gorzej.
  •  Ogarnij się.
  •  Weź się w garść.
  •  To Twoja wina.
  •  Przejdzie Ci.
  •  Znów zaczynasz?
  •  Nic Ci nie będzie.
  •  Weź się za naukę i nie wydziwiaj.
  •  Zawiodłeś mnie.
  •  Jesteś słaby.

 

Sposób w jaki warto, żebyś rozmawiał/a z dzieckiem z podejrzeniem depresji:

 

  • Domyślam się, że nie jesteś w stanie zmotywować się do działania.
  • Jak myślisz, ile czasu potrzebujesz, żeby nadrobić zaległości.
  • Kiedy dasz radę zaliczyć zaległy materiał?
  • Czy mogę Ci jakoś pomóc w nadrobieniu materiału?
  • Czy szkoła może Ci jakoś pomóc w rozwiązaniu problemu?
  • Czy dzieje się coś, co utrudnia Ci przychodzenie do szkoły/zaliczanie materiału, a ja mógłbym jakoś pomóc?
  • Czy stało się coś, co sprawiło, że nie przychodzisz na konkretne lekcje/ nie przyszedłeś na klasówkę?
  • Co się stało, że opuściłeś 10/15/20 godzin/dni?
  • Co sprawia, że masz ostatnio gorsze wyniki?
  • Widzę, że ostatnio trochę gorzej Ci idzie, co mogę zrobić, żeby Ci pomóc?

 

Gdzie szukać pomocy?

 

  • Ważne telefony :ITAKA – antydepresyjny telefon zaufania tel. 22 484 88 01.
  • Ośrodek Interwencji Kryzysowej – pomoc psychiatryczno-pedagogiczna tel. 22 855 44 32.
  • Bezpłatny telefon zaufania dla dzieci i młodzieży tel. 116 111 czynny codziennie.
  • Ogólnopolski Telefon Dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia” tel. 800-120-002, telefon pracuje CAŁODOBOWO!
  • Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka 800 12 12 12 czynny od poniedziałku do piątku od 8.15 do 20.00.
  • Telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawie bezpieczeństwa dzieci – 800 100 100.
  • Antydepresyjny Telefon Forum Przeciw Depresji tel. 22 594 91 00 czynny w każdą środę i czwartek od 17.00 do 19.00.

 

Więcej kontaktów znajdziesz na stronie www.forumprzeciwdepresji.pl w zakładce Depresja.

 

Pedagog Grażyna Chodkowska

NA GÓRĘ